درسنامه آموزشی فرهنگ و هنر کلاس نهم

در گروه کاری، نمایشنامه‌هایی با موضوعات مختلف تاریخی، اجتماعی، شادی‌آور (کمدی) و تخیلی انتخاب کنید. حال یک قطعه یا بخش از نمایش را انتخاب و آن‌را اجرا کنید. به تعداد اشخاص این بخش، بازیگران را از میان دوستانتان برگزینید. متن مورد نظر را به آنها بدهید تا چندبار با صدای بلند بخوانند.

به تفاوت‌های گفت‌وگوی اشخاص در این نمایشنامه‌ها دقت کنید. زبان گفت‌وگوی افراد در این نمایشنامه‌ها چه تفاوتی با یکدیگر دارد؟ آیا نام اشخاص، مکان‌ها و ماجراها مانند اجتماع پیرامون ماست؟ نمایشنامه جدی است یا خنده‌دار؟ کدام‌یک از نمایشنامه‌ها بیش از دیگر آثار، مورد توجه هم‌کلاسی‌هایتان قرار گرفت؟

در برخی نمایشنامه‌ها، نام‌های اشخاص، مکان‌ها و اجراها تاریخی است و هنگامی‌که اشخاص با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند، زبان گفت‌وگوی آنها با زبان گفت‌وگوی افراد محیط زندگی ما متفاوت است. موضوع برخی نمایشنامه‌ها و مسائلی که در آن مطرح می‌شوند؛ مانند مسائل و مشکلات پیرامون ماست و می‌توانیم به‌راحتی آنها را درک و با آن ارتباط برقرار کنیم. گاهی تأثیر نمایشنامه‌ها بر تماشاگران، بسیار جدی و گاهی غم‌انگیز است و گاهی اجرای نمایشنامه‌ها موجب شادی، سرگرمی و خنده می‌شود.گاهی نیز هر دو بخش شادی و غم در یک اثر توأمان وجود دارد.

توجه به نیازها و احساسات مخاطب از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در انتخاب یک نمایشنامه است.

در گروه‌های کاری قطعات یا بخش‌هایی از یک گفت‌وگوی نمایشی را انتخاب کنید. این گفت‌وگوهای نمایشی را می‌توانید از آثار منتشر شده یا نوشته شده توسط هم‌کلاسی‌هایتان انتخاب کنید. بعد از انتخاب این بخش‌ها، چند بار آنها را مطالعه و مرور کنید. سپس از میان هم‌کلاسی‌های خود به تعداد شخصیت‌های حاضر در بخش‌های گفت‌وگو، افرادی را برگزینید که مناسب اشخاص نمایشنامه باشند.

گفت‌وگوها را به تعداد افراد تکثیر کنید و به آنها بدهید تا در حضور شما با صدای بلند بخوانند. شما باید در مقام یک هدایت‌کننده‌ی گروه، به بازیگرانی که انتخاب کرده‌اید، نقاط قوّت و ضعف (مثل قدرت و لحن صدا و ....) آنها را در خوانش نمایش بگویید.

به این روش خواندن گفت‌وگو یا نمایشنامه، دور (هم)‌خوانی می‌گویند.

دورخوانی شاید ده‌ها بار تکرار شود تا بازیگران به راحت‌ترین و روان‌ترین شکل موجود، یک اثر را بخوانند.

در گروه‌های کاری، بخشی از یک نمایشنامه را انتخاب کنید. بازیگران این بخش را از میان هم‌کلاسی‌های خود برگزینید. از آنها بخواهید ابتدا بخش مورد نظر را چندین بار دورخوانی کرده تا بتوانند گفت‌وگوها را روان و راحت و مسلط بخوانند.

پس از تسلط و حفظ نسبی گفت‌وگوها، از آنها بخواهید قسمت مورد نظر را بازی کنند. شما باید آنها را به نحوی هدایت کنید تا هنگام بازی در فضای پیشنهادی نمایشنامه، متناسب با نقش حرکت کرده و یک زندگی تازه را در برابر شما بیافرینند.

در صحنه‌ای که شما برای بازیگرانتان تعریف کرده‌اید، وسایل و ابزاری وجود دارد؛ مثلاً اگر صحنه‌ی مورد نظر یک اتاق اداری است، میز و صندلی و وسایل اداری در آن است.

شما ابتدا از وسایل مورد نظر کلاس استفاده کرده و این فرض و تصور را به آنها منتقل می‌کنید که کلاس درس، همان اتاق اداری مورد نظر در نمایش است و به این نحو به تمرین نمایش می‌پردازید. فرض و تخیل یکی از مهم‌ترین ابزار بازیگران است که کارگردان بر این مبنا به هدایت آنها می‌پردازد و به‌تدریج بازیگران شما همان اشخاصی می‌شوند که در گفت‌وگوهای متن نمایشنامه، شکل گرفته‌اند.

هدایت بازیگران توسط کارگردان یعنی اینکه کارگردان به بازیگران می‌گوید از کدام نقطه‌ی صحنه به کدام نقطه حرکت کنند و در هر نقطه از صحنه، چه احساس و رفتاری از خود بروز دهند. حرکات بازیگران روی صحنه و نحوه استفاده از وسایل و ابزار را صحنه‌بندی (میزانسن) می‌گویند.